Cùng AZAIMALL khám phá bánh tráng Túy Loan – Hương vị làng quê và di sản truyền thống

Giữa nhịp sống hiện đại của Đà Nẵng, bánh tráng Túy Loan vẫn mang hương vị mộc mạc của làng quê xứ Quảng. Từ gạo, mè, gừng, tỏi đến đôi bàn tay khéo léo của người làm nghề, mỗi chiếc bánh là kết tinh của nguyên liệu quen thuộc và kinh nghiệm được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Nhắc đến đặc sản Đà Nẵng, nhiều người nhớ tới nước mắm Nam Ô, bánh khô mè hay chả bò. Nhưng nếu muốn tìm hiểu sâu hơn về văn hóa ẩm thực vùng Hòa Vang, bánh tráng Túy Loan là một cái tên đáng chú ý.

Không chỉ có mặt trong những bữa ăn, chiếc bánh tráng còn gắn với phong tục, ngày giỗ và những dịp sum họp của người dân địa phương.

Đặc biệt, ngày 21/02/2024, nghề làm bánh tráng Túy Loan được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Vậy bánh tráng Túy Loan có gì khác biệt? Nguyên liệu và cách làm ra sao? Vì sao một món ăn bình dị lại mang giá trị văn hóa đáng trân trọng?

Hãy cùng AZAIMALL khám phá.

Làng bánh tráng Túy Loan nằm ở đâu?

Túy Loan là làng cổ thuộc vùng Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng, nằm cách trung tâm thành phố khoảng 15 km về phía tây nam.

Trong các tư liệu lịch sử và hồ sơ công nhận di sản, làng được xác định thuộc xã Hòa Phong, huyện Hòa Vang trước khi điều chỉnh tổ chức hành chính.

Vùng đất này gắn với dòng sông Túy Loan, đình làng và nhiều nét sinh hoạt văn hóa truyền thống của cư dân xứ Quảng.

Làng Túy Loan thường được giới thiệu với lịch sử hình thành khoảng 500 năm. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa thời điểm nghề làm bánh tráng ra đời đã được xác định chính xác.

Những tài liệu về làng nghề cho thấy nghề làm bánh đã được thực hành qua nhiều thế hệ, gắn với đời sống của các hộ gia đình và trở thành một phần bản sắc địa phương.

Khám phá bánh tráng Túy Loan vì thế cũng là khám phá một nét văn hóa làng quê giữa lòng Đà Nẵng.

Bánh tráng Túy Loan có gì khác bánh tráng thông thường?

Bánh tráng là món ăn phổ biến tại nhiều địa phương Việt Nam, nhưng mỗi vùng có thể sử dụng nguyên liệu, độ dày và phương pháp chế biến khác nhau.

Bánh tráng Túy Loan nổi tiếng với những đặc điểm riêng.

Bánh có độ dày đặc trưng

Theo tư liệu của Cổng Thông tin điện tử Đà Nẵng, bánh tráng Túy Loan truyền thống thường có hình tròn, đường kính khoảng 50 cm và dày hơn nhiều loại bánh tráng thông dụng.

Độ dày này góp phần tạo nên kết cấu riêng khi bánh được nướng và thưởng thức.

Hương thơm từ nhiều nguyên liệu

Thay vì chỉ sử dụng bột gạo và muối, công thức truyền thống thường kết hợp thêm mè, gừng, tỏi, nước mắm, đường và một số gia vị.

Sự phối hợp này tạo nên hương thơm đặc trưng, khiến chiếc bánh có thể trở thành món ăn hấp dẫn khi nướng lên.

Gắn với phương pháp làm bánh thủ công

Trong phương thức sản xuất truyền thống, người thợ thực hiện nhiều công đoạn bằng kinh nghiệm và sự khéo léo.

Việc điều chỉnh độ đặc của bột, tráng bánh đều tay và xử lý bánh sau khi tráng có ảnh hưởng đến thành phẩm.

Chính sự kết hợp giữa nguyên liệu và kỹ thuật đã tạo nên nét riêng cho bánh tráng Túy Loan.

Nguyên liệu làm bánh tráng Túy Loan gồm những gì?

Những nguyên liệu thường được nhắc đến trong công thức truyền thống bao gồm gạo, mè, gừng, tỏi, nước mắm, muối và đường.

Mỗi thành phần góp phần hình thành hương vị, nhưng tỷ lệ và cách phối trộn có thể khác nhau theo kinh nghiệm của từng hộ làm nghề.

Gạo – Nền tảng của chiếc bánh

Gạo là nguyên liệu chính để tạo bột bánh tráng.

Trong tư liệu giới thiệu nghề, người làm bánh lựa chọn loại gạo phù hợp để bánh có kết cấu và hương vị mong muốn sau khi chế biến.

Gạo được làm sạch, ngâm, xay và chuẩn bị thành hỗn hợp bột trước khi tráng.

Mè – Tạo hương thơm và nét đặc trưng

Mè, còn gọi là vừng, là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều loại bánh truyền thống miền Trung.

Khi kết hợp với bột gạo và được làm chín, mè góp phần tạo mùi thơm và trải nghiệm hương vị đặc trưng.

Gừng, tỏi và gia vị – Tạo chiều sâu hương vị

Gừng, tỏi, nước mắm, muối và đường được sử dụng theo công thức của người làm bánh.

Những nguyên liệu này làm nên sự khác biệt giữa bánh tráng Túy Loan và một số loại bánh tráng chỉ có thành phần đơn giản.

Tuy nhiên, người mua cần kiểm tra thành phần trên bao bì của sản phẩm cụ thể, bởi không phải mọi cơ sở và mọi dòng sản phẩm đều có công thức hoàn toàn giống nhau.

Quy trình làm bánh tráng Túy Loan truyền thống

Để làm ra một chiếc bánh, người thợ cần thực hiện nhiều công đoạn liên tiếp.

Mỗi công đoạn có thể ảnh hưởng đến độ đồng đều, kết cấu và hương vị của thành phẩm.

Chuẩn bị gạo và bột bánh

Người làm nghề lựa chọn gạo, ngâm và xay thành bột theo phương thức phù hợp.

Bột được pha với nước và phối trộn nguyên liệu theo kinh nghiệm từng gia đình.

Độ đặc của hỗn hợp cần phù hợp để bánh dễ tráng và có kết cấu mong muốn.

Tráng bánh

Bột được dàn lên bề mặt tráng đặt trên nồi nước nóng.

Người thợ cần điều chỉnh lượng bột và thao tác đều tay để bánh có độ dày thích hợp.

Đây là công đoạn đòi hỏi sự khéo léo vì bột không đồng đều có thể khiến bánh khó đạt chất lượng mong muốn.

Làm khô bánh

Sau khi tráng, bánh cần trải qua công đoạn làm khô.

Một nét nổi bật thường được ghi nhận trong tư liệu về Túy Loan là phương thức hong hoặc sấy bánh bằng nhiệt từ than củi.

Chi tiết kỹ thuật có thể thay đổi theo từng hộ và thời kỳ sản xuất, nhưng việc kiểm soát nhiệt trong quá trình làm khô vẫn có vai trò quan trọng.

Hoàn thiện bánh

Bánh sau khi đạt độ khô phù hợp được chuẩn bị cho việc sử dụng hoặc phân phối theo cách thức của cơ sở.

Từ khâu chuẩn bị nguyên liệu đến thành phẩm, quy trình truyền thống thể hiện sự tỉ mỉ và kinh nghiệm của những người gắn bó với nghề.

Hương vị bánh tráng Túy Loan đặc biệt ở điểm nào?

Khi nướng, bánh tráng Túy Loan có thể tạo cảm giác giòn và tỏa hương của gạo, mè cùng các gia vị được sử dụng trong quá trình chế biến.

Khác với loại bánh tráng mỏng dùng để cuốn, bánh truyền thống Túy Loan thường được nhắc đến như một loại bánh để nướng.

Hương vị đậm đà khiến bánh không chỉ đóng vai trò là nguyên liệu ăn kèm mà còn có thể được thưởng thức như một món ăn riêng.

Tuy nhiên, trải nghiệm thực tế phụ thuộc vào sản phẩm, cách nướng và khẩu vị của từng người.

Một số người yêu thích vị thơm của mè và gạo, trong khi người khác quan tâm đến sự kết hợp của gừng, tỏi và gia vị.

Đó cũng là điểm thú vị khi khám phá đặc sản địa phương: cùng là bánh tráng nhưng có nhiều cách chế biến và cảm nhận khác nhau.

Bánh tráng Túy Loan trong đời sống văn hóa xứ Quảng

Giá trị của bánh tráng Túy Loan không chỉ nằm ở nguyên liệu hay hương vị.

Theo tư liệu của thành phố Đà Nẵng, bánh tráng từng là món ăn quen thuộc, có mặt trong những dịp lễ, Tết và giỗ kỵ của người dân địa phương.

Trong đời sống làng quê, những món ăn truyền thống thường mang ý nghĩa vượt ra ngoài nhu cầu thưởng thức.

Đó có thể là món được chuẩn bị cho gia đình, góp mặt trên mâm cúng tổ tiên hoặc gắn với ký ức của những người con xa quê.

Với bánh tráng Túy Loan, sự gắn bó giữa món ăn và phong tục đã góp phần làm nên chiều sâu văn hóa của nghề.

Một chiếc bánh tráng vì vậy không chỉ đại diện cho kỹ thuật chế biến mà còn gợi nhớ về không gian làng, những bếp lửa và các thế hệ đã tiếp nối nghề truyền thống.

Nghề bánh tráng Túy Loan được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 21/02/2024, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 374/QĐ-BVHTTDL, đưa Nghề thủ công truyền thống làm bánh tráng Túy Loan vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đây là dấu mốc có ý nghĩa đối với cộng đồng thực hành nghề và công tác bảo tồn văn hóa truyền thống tại Đà Nẵng.

Vì sao nghề truyền thống được coi trọng?

Một nghề thủ công không chỉ tạo ra sản phẩm cuối cùng.

Nghề còn lưu giữ kiến thức chọn nguyên liệu, kinh nghiệm chế biến, cách sử dụng dụng cụ, kỹ năng của người thợ và phương thức truyền nghề.

Những giá trị ấy có thể được trao truyền qua các thế hệ trong gia đình và cộng đồng.

Công nhận di sản có phải là chứng nhận chất lượng từng sản phẩm?

Không.

Danh hiệu di sản văn hóa phi vật thể quốc gia dành cho nghề thủ công truyền thống.

Điều này không đồng nghĩa mọi chiếc bánh tráng mang tên Túy Loan đều tự động được công nhận OCOP hoặc có một chứng nhận chất lượng riêng.

Thông tin công nhận OCOP, cơ sở sản xuất và chất lượng của từng sản phẩm cần được kiểm tra theo hồ sơ thực tế.

Việc phân biệt rõ giữa di sản nghề và chứng nhận sản phẩm giúp người tiêu dùng hiểu đúng giá trị của đặc sản địa phương.

Gìn giữ nghề bánh tráng Túy Loan trong đời sống hiện đại

Sự thay đổi của thị trường, thói quen tiêu dùng và phương thức sản xuất đặt ra những yêu cầu mới đối với các nghề truyền thống.

Đối với bánh tráng Túy Loan, gìn giữ nghề còn gắn với việc tạo điều kiện để thế hệ trẻ tiếp cận tri thức và kỹ năng của người đi trước.

Theo các tư liệu công bố năm 2024, tại khu vực làng nghề vẫn có những hộ gia đình duy trì phương pháp sản xuất truyền thống, dù quy mô và tần suất làm bánh khác nhau.

Những số liệu về số hộ làm nghề có thể thay đổi theo từng thời điểm; vì thế không nên mặc định số liệu lịch sử phản ánh chính xác tình trạng hiện nay.

Về lâu dài, việc giới thiệu đúng câu chuyện sản phẩm, minh bạch thông tin nguồn gốc và tôn trọng kỹ thuật truyền thống có thể góp phần nâng cao sự quan tâm của cộng đồng đối với làng nghề.

Người tiêu dùng nên tìm hiểu gì về bánh tráng Túy Loan?

Khi khám phá hoặc lựa chọn bánh tráng Túy Loan, bên cạnh hương vị, người tiêu dùng nên quan tâm đến những thông tin cơ bản.

Nguồn gốc sản xuất: Tìm hiểu tên và địa chỉ cơ sở làm bánh, đặc biệt nếu muốn lựa chọn sản phẩm gắn trực tiếp với làng nghề.

Thành phần: Kiểm tra nguyên liệu thực tế, nhất là mè, gạo và các gia vị đối với người có yêu cầu ăn uống riêng hoặc dị ứng thực phẩm.

Thông tin bao bì: Chú ý ngày sản xuất, hạn sử dụng và điều kiện bảo quản theo quy định áp dụng.

Cách thưởng thức: Xem hướng dẫn nướng hoặc chế biến của từng sản phẩm.

Thông tin chứng nhận: Nếu có giới thiệu OCOP hay danh hiệu sản phẩm khác, cần đối chiếu với thông tin công nhận cụ thể.

Đối với những người muốn tìm hiểu sâu hơn về lịch sử nghề, các tư liệu của cơ quan văn hóa và cơ quan quản lý địa phương là nguồn tham khảo hữu ích.

Khám phá Túy Loan – Tìm hiểu một không gian văn hóa làng quê

Làng Túy Loan còn được biết đến với đình làng, lễ hội và những nét sinh hoạt cộng đồng.

Nếu có dịp tìm hiểu về vùng Hòa Vang, du khách có thể xem thông tin chính thức về các hoạt động văn hóa và trải nghiệm nghề truyền thống được tổ chức tại địa phương.

Việc tham quan cơ sở làm bánh cần phù hợp với lịch hoạt động và sự đồng ý của chủ cơ sở.

Trải nghiệm giá trị của làng nghề không chỉ là nhìn thấy sản phẩm đã hoàn thành, mà còn là hiểu vì sao kỹ thuật làm bánh được cộng đồng gìn giữ qua thời gian.

AZAIMALL – Cùng khám phá giá trị đặc sản và làng nghề Việt

Việt Nam có nhiều đặc sản được hình thành từ nguyên liệu quen thuộc nhưng mang dấu ấn riêng nhờ cách chế biến và truyền thống địa phương.

Bánh tráng Túy Loan là một ví dụ tiêu biểu cho mối liên hệ giữa sản phẩm, kỹ thuật thủ công và đời sống văn hóa của cộng đồng.

Với định hướng kết nối sản phẩm Việt, đặc sản vùng miền, sản phẩm OCOP và hàng hóa từ hợp tác xã, AZAIMALL mong muốn chia sẻ những câu chuyện và kiến thức giúp người tiêu dùng hiểu sâu hơn về giá trị sản phẩm truyền thống.

Mỗi câu chuyện làng nghề được kể chính xác và có trách nhiệm cũng là một cách lan tỏa nét đẹp văn hóa Việt.

Kết luận: Bánh tráng Túy Loan – Mộc mạc trong hương vị, bền bỉ trong truyền thống

Bánh tráng Túy Loan không đơn thuần là món ăn làm từ gạo và mè.

Đằng sau chiếc bánh là kinh nghiệm phối trộn nguyên liệu, kỹ thuật tráng và làm khô, cùng ký ức văn hóa của làng quê Đà Nẵng.

Việc nghề làm bánh tráng Túy Loan được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2024 khẳng định giá trị của tri thức thủ công truyền thống và cộng đồng gìn giữ nghề.

Một chiếc bánh tráng có thể giản dị về hình thức, nhưng lại chứa đựng câu chuyện dài về bàn tay người thợ, hương vị quê nhà và sự tiếp nối giữa các thế hệ.

Cùng AZAIMALL tiếp tục khám phá những đặc sản Việt mang bản sắc riêng của mỗi vùng đất.

---

Nguồn tham khảo

• Cổng Thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng – Nghề bánh tráng Túy Loan; Làng nghề bánh tráng Túy Loan.

• Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch – Quyết định số 374/QĐ-BVHTTDL ngày 21/02/2024 về Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

• Báo Nhân Dân – Nghề làm bánh tráng Túy Loan, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (2024).

• Báo Điện tử Chính phủ – Thơm ngon bánh tráng Túy Loan.

Lưu ý: Nội dung giới thiệu phương pháp nghề truyền thống. Nguyên liệu, phương thức chế biến và quy cách có thể khác nhau giữa các cơ sở, vì vậy cần đối chiếu với thông tin thực tế của từng sản phẩm.